W zakładach, w których występują pyły palne, gazy, pary rozpuszczalników lub mieszaniny wybuchowe, zwykły odkurzacz przemysłowy może stanowić realne zagrożenie. Źródłem zapłonu może być m.in. wyładowanie elektrostatyczne, przegrzanie elementów, nieprawidłowe uziemienie lub zastosowanie niewłaściwych akcesoriów. Dlatego przy zakupie odkurzacza przemysłowego ATEX warto sprawdzić nie tylko moc, wydajność i pojemność zbiornika, ale przede wszystkim dokumenty potwierdzające zgodność urządzenia z wymaganiami dla stref zagrożonych wybuchem.
ATEX to potoczne określenie przepisów dotyczących urządzeń i miejsc pracy, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa. W przypadku producentów urządzeń kluczowa jest dyrektywa 2014/34/UE, obejmująca sprzęt i systemy ochronne przeznaczone do pracy w atmosferach potencjalnie wybuchowych.
W praktyce odkurzacze ATEX muszą być dobrane do konkretnego zagrożenia: pyłu, gazu, par, mgieł, klasyfikacji strefy oraz rodzaju materiału zbieranego przez urządzenie. Inne rozwiązanie sprawdzi się przy pyle drzewnym, inne przy pyle aluminiowym, a jeszcze inne w przemyśle chemicznym, spożywczym czy farmaceutycznym.
Producent odpowiada za zgodność odkurzacza jako produktu, natomiast pracodawca lub użytkownik zakładu odpowiada za ocenę ryzyka, klasyfikację stref i bezpieczne użytkowanie sprzętu. Odkurzacz z oznaczeniem ATEX nie certyfikuje automatycznie całego stanowiska pracy. Musi być dobrany do warunków określonych w dokumentacji zakładu, w tym do dokumentu zabezpieczenia przed wybuchem.
Przed zakupem należy ustalić, w jakiej strefie urządzenie będzie pracować. Dla gazów, par i mgieł stosuje się strefy 0, 1, 2, a dla pyłów palnych 20, 21, 22.
Ogólna zasada doboru wygląda następująco:
| Strefa | Minimalna kategoria urządzenia |
| 0 / 20 | kategoria 1 |
| 1 / 21 | kategoria 1 lub 2 |
| 2 / 22 | kategoria 1, 2 lub 3 |
W przypadku odkurzaczy przemysłowych szczególnie ważne jest też to, czy oznaczenie dotyczy pracy urządzenia w strefie zewnętrznej, atmosfery wewnątrz zbiornika, czy obu tych obszarów.
To podstawowy dokument potwierdzający, że producent bierze odpowiedzialność za zgodność urządzenia z wymaganiami właściwych dyrektyw i norm. W deklaracji powinny znaleźć się m.in. dane producenta, model urządzenia, zastosowane przepisy, normy oraz podpis osoby uprawnionej.
Odkurzacz powinien mieć tabliczkę znamionową z oznaczeniem CE oraz pełnym oznaczeniem przeciwwybuchowym Ex. Przykładowe oznaczenie może wyglądać podobnie do:
II 3D Ex h IIIC T80°C Dc
Nie należy jednak kierować się samym przykładem. Każdy element oznaczenia ma znaczenie: grupa urządzenia, kategoria, rodzaj atmosfery, grupa pyłów, temperatura powierzchni oraz poziom zabezpieczenia EPL.
Instrukcja powinna jasno wskazywać, do jakiej strefy i atmosfery przeznaczony jest odkurzacz, jak wykonać uziemienie, jakich akcesoriów używać, czego nie wolno odkurzać, jak wymieniać filtry oraz kiedy urządzenie należy skierować do serwisu.
Karta techniczna powinna zawierać nie tylko parametry pracy, takie jak moc, podciśnienie i przepływ powietrza, ale również informacje związane z bezpieczeństwem: kategorię ATEX, oznaczenie Ex, dopuszczoną strefę, typ filtracji, maksymalną temperaturę powierzchni, rodzaj akcesoriów i ograniczenia użytkowania.
Węże, ssawki, redukcje, zbiorniki, worki i filtry również mają znaczenie dla bezpieczeństwa. Producent powinien wskazać, które akcesoria są dopuszczone do danego modelu, przewodzące, antystatyczne lub przeznaczone do pracy w konkretnej strefie.
Nie każdy odkurzacz będzie miał taki sam zestaw dokumentów, ponieważ procedura oceny zgodności zależy od kategorii urządzenia i konstrukcji. Jeżeli dla danego modelu wymagany jest udział jednostki notyfikowanej, producent powinien udostępnić odpowiedni certyfikat lub dokument potwierdzający ocenę zgodności.
Najpierw trzeba ustalić, czy w zakładzie występują pyły palne, gazy, pary, mgły czy mieszaniny substancji. Ważny jest także rodzaj zbieranego materiału oraz sposób pracy odkurzacza.
Klasyfikacja stref ATEX należy do obowiązków użytkownika zakładu. Producent lub sprzedawca może pomóc w doborze urządzenia, ale punktem wyjścia powinna być dokumentacja zakładu.
Na podstawie strefy wybiera się odpowiednią kategorię urządzenia. Dla strefy 22 często stosuje się kategorię 3D, dla strefy 21 kategorię 2D lub wyższą, a dla strefy 20 kategorię 1D.
Samo widnienie hasła „ATEX” nie wystarczy. Trzeba sprawdzić pełne oznaczenie Ex i porównać je z warunkami pracy. Szczególnie ważne są: rodzaj atmosfery, grupa pyłów lub gazów, temperatura powierzchni i poziom zabezpieczenia.
Przed zakupem warto poprosić o deklarację zgodności UE, instrukcję, kartę techniczną, oznaczenie Ex oraz informacje o dopuszczonych akcesoriach. Brak tych dokumentów powinien być sygnałem ostrzegawczym.
ATEX dotyczy ochrony przeciwwybuchowej, ale ważna jest także skuteczna filtracja, bezpieczne opróżnianie zbiornika i ochrona operatora. Przy niektórych pyłach konieczne mogą być specjalne filtry, separatory lub systemy workowania.
Nawet właściwie dobrany odkurzacz ATEX wymaga prawidłowej obsługi. Pracownicy powinni wiedzieć, jak podłączać uziemienie, kontrolować stan akcesoriów, wymieniać filtry i rozpoznawać objawy nieprawidłowej pracy.
Przed wyborem urządzenia warto zapoznać się z naszą infografiką.
W sklepie Martin Morris dostępne są przemysłowe odkurzacze marki Dupuy, w tym modele przeznaczone do pracy w strefach zagrożonych wybuchem. Przy wyborze urządzenia warto omówić nie tylko sam odkurzacz, ale cały zestaw: wąż, ssawki, filtrację, sposób opróżniania, rodzaj zanieczyszczeń oraz warunki pracy w zakładzie.
Profesjonalny dobór urządzenia ATEX pozwala ograniczyć ryzyko awarii, poprawić bezpieczeństwo pracowników i spełnić wymagania dotyczące pracy w atmosferach potencjalnie wybuchowych.
Certyfikacja ATEX odkurzacza to nie slogan marketingowy, ale zestaw konkretnych wymagań, dokumentów i oznaczeń. Producent powinien dostarczyć deklarację zgodności UE, oznaczenie CE/Ex, instrukcję obsługi, kartę techniczną, informacje o akcesoriach oraz – jeśli jest to wymagane – dokumenty jednostki notyfikowanej.
Przed zakupem odkurzacza przemysłowego ATEX warto dokładnie określić strefę pracy, rodzaj zagrożenia i zbierany materiał. Dzięki temu urządzenie będzie nie tylko wydajne, ale przede wszystkim bezpieczne i zgodne z wymaganiami dla środowisk zagrożonych wybuchem.
